Πώς το coaching μπορεί να σε υποστηρίξει.

Το coaching, σε σύνδεση με την επιστήμη της ανθρώπινης αλλαγής, έχει ξεκάθαρες απαντήσεις σε αυτό το ερώτημα.

Η πραγματική αλλαγή δεν συμβαίνει από παρόρμηση.

Δεν πραγματοποιείται από έναν ενθουσιασμό της στιγμής, ούτε από μια φράση που «μας παρακίνησε». Στην έρευνα και στη μελέτη της ανθρώπινης συμπεριφοράς υπάρχει μια σταθερή παρατήρηση:

Η αλλαγή χρειάζεται επίγνωση, προνοητικότητα, ξεκάθαρο στόχο, σχέδιο και συνεχή εξάσκηση.

Αυτός είναι ο λόγος που πολλοί άνθρωποι, ομάδες και οργανισμοί δυσκολεύονται όταν επιχειρούν μια μεγάλη μετακίνηση χωρίς τον χρόνο της προετοιμασίας.

Η αλλαγή απαιτεί προετοιμασία και σταθερή διαδικασία.

Και αυτό είναι κρίσιμο, γιατί κάθε αλλαγή που αφορά επαγγελματικές αποφάσεις, επενδύσεις, σχέσεις, οικογένεια ή σημαντικές προσωπικές επιλογές της ζωής κρύβει συνέπειες που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά.

Το coaching μπορεί να υποστηρίξει αυτή τη διαδικασία, ώστε ο άνθρωπος να μη βασίζεται στον ενθουσιασμό αλλά στην κατανόηση και στην καθαρότητα.

1. Η αλλαγή ξεκινά με επίγνωση

Οι άνθρωποι δεν αλλάζουν επειδή «το αποφάσισαν σε μια μέρα».

Αλλάζουν μέρα με τη μέρα, βήμα βήμα.

Η αλλαγή ξεκινά όταν ο ίδιος ο άνθρωπος:

• αναγνωρίζει μια ανάγκη,

• ακούει το εσωτερικό του κάλεσμα,

• βλέπει μια ευκαιρία,

• καταλαβαίνει τις συνέπειες της αδράνειας,

• διακρίνει τι χρειάζεται να αλλάξει,

• συνειδητοποιεί τι είναι πραγματικά σημαντικό για τον ίδιο.

Ένας στόχος που έχει νόημα και δομή είναι πολύ πιο πιθανό να γίνει πραγματικότητα.

2. Η δύναμη της προνοητικότητας

Ο ανθρώπινος νους δεν λειτουργεί μόνο με το παρόν αλλά και με το μέλλον.

Προβλέπει, υπολογίζει, προετοιμάζεται.

Αυτό που ονομάζουμε προνοητικότητα είναι κρίσιμο σε αποφάσεις με επαγγελματικό ή προσωπικό ρίσκο.

Όταν κάποιος μπορεί να δει:

• τι χρειάζεται να αντιμετωπίσει,

• τι μπορεί να κερδίσει,

• τι μπορεί να χάσει,

• τι χρειάζεται να αποφύγει,

• τι θα προκαλέσει αυτή η απόφαση,

τότε μειώνει τα λάθη της βιασύνης και αυξάνει την ασφάλεια των επιλογών του.

Η προνοητικότητα είναι βασικό στοιχείο της διαδικασίας coaching:

ο άνθρωπος μαθαίνει να σκέφτεται μπροστά, αντί να αντιδρά μόνο σε αυτό που ήδη συμβαίνει.

3. Ο στόχος χρειάζεται νόημα και σαφήνεια

Ένας στόχος που δεν έχει προσωπικό νόημα δεν κρατάει.

Κι ένας στόχος που δεν είναι σαφής δεν μπορεί να εφαρμοστεί.

Η επιστήμη της αλλαγής δείχνει ότι οι άνθρωποι επιμένουν περισσότερο όταν:

• ξέρουν τι θέλουν,

• ξέρουν τι θα τους προσφέρει αυτό,

• βλέπουν πώς θα μοιάζει η επιτυχία,

• συνειδητοποιούν τι θα χρειαστεί από τους ίδιους.

Η σαφήνεια είναι βασική προϋπόθεση για την επίτευξη ενός στόχου.

4. Η αλλαγή χρειάζεται στρατηγική

Μελέτες δείχνουν ότι ένα ρεαλιστικό σχέδιο αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα επιτυχίας.

Ένα σχέδιο που απαντά:

• Ποια είναι η τωρινή μου κατάσταση;

• Τι χρειάζεται να μελετήσω;

• Ποιες δεξιότητες πρέπει να αναπτύξω;

• Τι εμπόδια μπορεί να εμφανιστούν;

• Πώς θα αξιολογήσω την πρόοδό μου;

Εδώ, το coaching λειτουργεί ως καταλύτης.

Ο coach βάζει το πλαίσιο.

Δεν αποφασίζει και δεν δίνει συμβουλές για τον άνθρωπο αλλά τον υποστηρίζει να δει, να σκεφτεί και να επιλέξει με καθαρότητα, με τη δική του σκέψη, τη δική του κρίση και τη δική του ευφυΐα.

Το σχέδιο ανήκει στον ίδιο τον άνθρωπο. Εκείνος το δημιουργεί, εκείνος το εφαρμόζει.

5. Η εξάσκηση κάνει την αλλαγή πραγματική

Όπως επισημαίνεται και στη σχετική βιβλιογραφία για το coaching David Clutterbuck , χωρίς εξάσκηση δεν υπάρχει μάθηση και χωρίς μάθηση δεν υπάρχει αλλαγή.

Η εξάσκηση μπορεί να γίνει:

• με δομημένες δραστηριότητες,

• μέσα από ευκαιρίες της καθημερινότητας,

• μέσα από πειραματισμό και νέες συμπεριφορές.

Στο επαγγελματικό περιβάλλον μπορεί να εμφανιστεί:

• σε συναντήσεις,

• σε παρουσιάσεις,

• σε δύσκολες συνομιλίες,

• σε διαπραγματεύσεις,

• στη διαχείριση και ηγεσία ομάδας.

Η συστηματική εξάσκηση, ειδικά όταν συνοδεύεται από ανατροφοδότηση, χτίζει:

• αυτοπεποίθηση,

• δεξιότητες,

• σταθερότητα στις νέες συνήθειες.

6. Η παρατήρηση και η ανατροφοδότηση καλλιεργούν επίγνωση και ενισχύουν την αυτοπαρατήρηση

Η παρατήρηση, είτε γίνεται από έναν coach είτε από έναν εξωτερικό παρατηρητή, βοηθά να αποκαλυφθεί με μεγαλύτερη καθαρότητα τι πραγματικά συμβαίνει στη διαδικασία εξέλιξης ενός στόχου.

Υποστηρίζει τον άνθρωπο να δει όσα μόνος του δύσκολα θα εντόπιζε:

• τι λειτούργησε καλά,

• ποια μοτίβα επαναλαμβάνονται,

• ποια τυφλά σημεία τον δυσκολεύουν,

• ποιες συμπεριφορές δεν ευθυγραμμίζονται με την πρόθεσή του.

Η παρατήρηση είναι ουδέτερη δεν αποτελεί επίκριση.

Βασίζεται σε πραγματικά, παρατηρήσιμα δεδομένα και όχι σε υποθέσεις κάτι καθοριστικό, καθώς οι περισσότεροι άνθρωποι δεν βλέπουν τον εαυτό τους με την ίδια καθαρότητα που μπορεί να έχει κάποιος αντικειμενικός και ουδέτερος.

Όταν η παρατήρηση συνοδεύεται από έγκαιρη, συγκεκριμένη και καθαρή ανατροφοδότηση, τότε:

• εντοπίζονται εμπόδια που δεν ήταν ορατά,

• αναδύονται ευκαιρίες βελτίωσης,

• ανοίγουν νέες στρατηγικές σκέψης,

• φωτίζονται μη συνειδητές συνήθειες και μοτίβα συμπεριφοράς,

• ενισχύεται η αυτογνωσία και η ικανότητα επιλογής.

Σε αυτό το σημείο ενεργοποιείται η αυτοπαρατήρηση:

ο άνθρωπος αρχίζει να παρατηρεί τον εαυτό του μέσα στη δράση του.

Αναγνωρίζει τις δυνάμεις και τις δεξιότητές του, αντιλαμβάνεται τι ένιωσε, τι σκέφτηκε, τι τον επηρέασε και τι χρειάζεται να προσαρμόσει.

Αυτή η διαδικασία αποτελεί μία από τις πιο αποτελεσματικές μορφές ανάπτυξης,

καθώς συνδυάζει:

• συγκεκριμένα, παρατηρήσιμα δεδομένα,

• εσωτερική επίγνωση,

• προσαρμογή συμπεριφοράς,

• ενίσχυση της αίσθησης ικανότητας να δράσει,

• εξάσκηση σε πραγματικές συνθήκες.

Μέσα από αυτή τη δημιουργική, αναστοχαστική διαδικασία, ο άνθρωπος αναπτύσσει μεγαλύτερη αυτονομία: λαμβάνει αποφάσεις με περισσότερη καθαρότητα, προσαρμόζει στρατηγικές, κατανοεί τον εαυτό του και μπορεί να συνεχίσει την εξέλιξή του με μεγαλύτερη αυτονομία, χωρίς να εξαρτάται από διαρκή υποστήριξη.

Αυτός είναι και ο σκοπός του coaching: να ενδυναμώνει τον άνθρωπο ώστε να καλλιεργεί τη δική του σκέψη, τη δική του κρίση και τη δική του ικανότητα δράσης.

Η αξία του coach είναι να κρατά το πλαίσιο και να δημιουργεί τις συνθήκες ώστε ο άνθρωπος ή η ομάδα να μπορεί να προχωρά αυτόνομα, με μεγαλύτερη επίγνωση, σταθερότητα και ωριμότητα.

7. Τα εμπόδια και οι οπισθοδρομήσεις είναι μέρος της διαδικασίας

Η αλλαγή δεν είναι γραμμική.

Περιλαμβάνει:

• παλινδρομήσεις,

• επιστροφές σε παλιά μοτίβα,

• δυσκολίες,

• συναισθηματική αντίσταση.

Ο coach λειτουργεί ως σταθερός σύμμαχος, υποστηρίζωντας τον άνθρωπο:

• να βλέπει τις «αποτυχίες» ως δεδομένα μάθησης,

• να επαναπροσδιορίζει το σχέδιο όταν χρειάζεται,

• να χτίζει ανθεκτικότητα,

• να παραμένει προσανατολισμένος στον στόχο, εφόσον το επιθυμεί.

Συμπέρασμα

Μια αλλαγή, για να επιτευχθεί, δεν πραγματοποιείται μόνο από μια απόφαση.

Και συχνά μια αλλαγή δεν αποτυγχάνει επειδή δεν είμαστε ικανοί,

αλλά επειδή ίσως δεν μελετήθηκε, δεν οργανώθηκε ή δεν εφαρμόστηκε με τον τρόπο που πραγματικά χρειάζεται.

Ωστόσο, έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να πραγματοποιηθεί όταν ο άνθρωπος:

• κατανοεί τον στόχο,

• εξασκεί νέους τρόπους,

• λαμβάνει ανατροφοδότηση,

• βλέπει καθαρά τα εμπόδια,

• αναγνωρίζει τα συναισθήματά του,

• παραμένει σταθερός,

• έχει υποστήριξη,

• κινείται με ρυθμό που ταιριάζει στη ζωή του.

Το Transformational Coaching Νίκος Δαλάρης είναι εκεί για να συνδεθεί, να ξεκαθαρίσει, να διερευνήσει, να ενεργοποιήσει την προνοητικότητα,

να προστατεύσει από τη βιασύνη και να υποστηρίξει μια αλλαγή που συνδέεται με τις αξίες, τις δυνατότητες και τις αποφάσεις του ίδιου του ανθρώπου ή της ομάδας.

Σημείωση επιστημονικής τεκμηρίωσης

Το κείμενο βασίζεται σε εδραιωμένες προσεγγίσεις της ανθρώπινης αλλαγής και συμπεριφοράς: μοντέλα επίγνωσης και προετοιμασίας για αλλαγή, στρατηγικής δράσης, συναισθηματικής επεξεργασίας και βιωματικής μάθησης

(James O. Prochaska & Carlo C. DiClemente, Albert Bandura, David Clutterbuck, Richard E. Boyatzis, Robert Kegan & Lisa Laskow Lahey, Peter M. Gollwitzer)

Το παρόν αποτελεί πρωτότυπη μελέτη και δημιουργία του Νίκου Δαλάρη και αντικατοπτρίζει τη μεθοδολογία και την ερευνητική του προσέγγιση στο coaching

Η χρήση ή αναπαραγωγή του επιτρέπεται μόνο με άδεια του δημιουργού.